مناسبت‌ها، وقایع و اعمال ماه ذیقعده

الف) وقایع و مناسبت های ماه ذیقعده:

اول ذیقعده :

ــ  ولادت حضرت معصومه سلام الله علیها درسال ۱۷۳ هجری قمری در شهر مدینه (تقویم شیعه ص ۲۷۳)  تعیین روز ولادت حضرت معصومه در منابع دسته اول و دسته دوم تاریخی ذکر نشده و تنها در کتب امروزی به آن پرداخته و تعیین شده است از همین رو مورد اعتراض بعضی از علما و محققیق قرار گرفته است برای کسب اطلاعات بیشتر به قسمت روایات تاریخی همین سایت مراجعه کرده و یا در همین جا کلیک کنید.

ــ به درک واصل شدن اشعث بن قیس پدر قاتل امام مجتبیعلیه‌السلام ( مرحوم خراسانی منتخب التواریخ ص ۷۵۳)

ــ پذیرفته شدن توبه یونس با توسّل به نام پنج تن و خروجش از شکم ماهی ( قصص الأنبیاء ص ۶۱۶) البته به گزارشی دیگر در چهاردهم شوّال ذکر شده است.  ( ابو ریحان بیرونی آثارالباقیه ص ۵۳۵)

ــ دستور خداوند به حضرت موسی برای مناجات سی شبه در کوه طور و رفتن آن حضرت به کوه طور برای مناجات یک ماهه ( شیخ کفعمی، المصباح ص ۵۱۴، تفسیر نمونه  ذیل آیه ۱۴۲اعراف)

ــ وفات ابوطالب عموی پیامبر صَلَّیَ‌الله‌عَلَیهِ‌وَآلِهِ در سال دهم بعثت پیامبر ( مرحوم خراسانی منتخب التواریخ ص ۱۴)  به روایتی هم در ۱۵ شوّال بوده است ( مرحوم خراسانی منتخب التواریخ ص ۳۰)

چهارم ذیقعده :

ــ وفات حضرت خدیجهسلام الله علیها همسر گرامی پیامبر صَلَّیَ‌الله‌عَلَیهِ‌وَآلِهِ در سال دهم بعثت پیامبر به روایتی ( مرحوم خراسانی منتخب التواریخ ص ۱۴)

پنجم ذیقعده :

ــ مرگ معتمد عباسى در این روز در سال ۲۷۹ هجری المعتمد على االله احمد بن متوکل ملقب به معتمـد به جهنم واصل شد. ( شیخ عباس قمی تتمة المنتهی ص ۳۶۰)

ــ احداث (بالا بردن دیوارهای ) کعبه توسط حضرت ابراهیم و اسماعیل. شیخ کفعمی، المصباح ص ۵۱۴،  ‏شیخ عباس قمی فیض العلام  ص۱۲۶

یازدهم ذیقعده :

ــ ولادت امام رضا علیه‌السلام در روز جمعه یازدهم ذیقعده سال ۱۴۸ هجری قمری به روایت مشهور در شهر مدینه ( فتال نیشابوری، روضة الواعظین ج۱ ص ۲۳۶، طبرسی اعلام الوری ص ۴۲۳، محدث اربلی کَشف الغُمّه ج۳ ص ۴۹، علامه مجلسی بحارالأنوار ج۴۹ ص ۹، علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۹۲۹، شیخ عباس قمی منتهی الآمال ص ۱۶۱۱)

ــ شهادت  امام جوادعلیه‌السلام در روز سه شنبه یازدهم سال ۲۲۰ هـجری قمری به روایتی ( علامه مجلسی بحارالأنوار ج۵۰ ص ۱۴ و۱۵علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۹۷۱)

دوازدهم ذیقعده :

ــ ارسال نامه مسلم  بن عقیلعلیه‌السلام برای امام حسینعلیه‌السلام و اعلام بیعت ۱۸هزار نفر از کوفیان با او و دعوت از امام علیه اسلام برای  آمدن به کوفه  در سال ۶۰ هـجری قمری ( طبری تاریخ الامم والملوک ج ۵ صص ۳۵۵و ۳۹۵؛ شیخ عباس قمی نفس المهموم۷۷؛  مقتل جامع ج ۱ ص ۵۰۷)

بیست و سوم ذیقعده :

ــ به روایتی شهادت امام رضاعلیه‌السلام در ۲۳ ذیقعده سال ۲۰۳هـجری قمری به دست مأمون ملعون بوده به همین دلیل هم این ایام، ایام زیارتی مخصوص حضرت اعلام شده است ( شیخ مفید، مسار الشیعه ص ۳۴، رضی الدین حلّی، العدد القویه ص ۲۷۵، علامه مجلسی بحارالأنوار ج۴۹ ص ۲۹۳؛ علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۹۵۴، شیخ عباس قمی منتهی الآمال ص ۱۷۲۳ و فیض العلام  ص۱۳۶ )

بیست و پنجم ذیقعده :

ــ حرکت امام رضاعلیه‌السلام از مدینه به سمت طوس به دستور مأمون در سال ۲۰۰ هـجری قمری (تقویم شیعه ص ۲۷۳) 

ــ تولد حضرت ابراهیمعلیه‌السلام و عیسیعلیه‌السلام (‏‏ شیخ کفعمی، المصباح ص ۵۱۴، سیدبن طاوس، اقبال الاعمال ج۱ ص۳۱۱، شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه ج۱۰ ص ۴۴۹ ، علامه مجلسی، بحارالأنوار ج ۹۴  ص ۱۲۲، شیخ عباس قمی فیض العلام  ص۱۴۰ )

ــ هبوط حضرت آدمعلیه‌السلام از بهشت به زمین( مرحوم خیابانی وقایع الایام ۱۲۷) 

ــ به روایتی ظهور حضرت مهدی (عج) در چنین روزی خواهد بود ( سید بن طاووس، الإقبال بالأعمال الحسنة، ج‏۱ ص ۳۱۱، مفاتیح الجنان، اعمال روز ۲۵ ذیقعده)

ــ احداث کعبه توسط حضرت آدمعلیه‌السلام و با دستیاری حضرت جبرئیل (شیخ عباس قمی فیض العلام  ص۱۲۶ )

ــ به روایت شیخ طوسی در ۲۵ ذیقعده کشتی حضرت نوح بر کوه جودی نشست. شیخ طوسی، مصباح المتهجد ج ۲ ص ۸۲۰ اما شیخ صدوق آن را در ۱۸ ذیحجه عنوان کرده است. امالی شیخ صدوق ص ۱۲۷

بیست و پنجم ششم:

ــ حرکت پیامبرصَلَّیَ‌الله‌عَلَیهِ‌وَآلِهِ از مدینه برای حجّة الوداع در سال ۱۱ هـجری قمری ( مرحوم کلینی، الکافی ج ۴ ص ۲۴۸،  شیخ عباس قمی فیض العلام  ص۱۴۲ ) البته به روایتی هم در ۲۵ این ماه بوده است.، ( طبرسی، اعلام الوری ص ۱۹۵، مسعودی، اثبات الوصیه ص ۱۲۳،  شیخ عباس قمی فیض العلام  ص۱۴۲ )

سی ام ذیقعده :

ــ شهادت امام جوادعلیه‌السلام در آخرین روز ماه ذیقعده سال ۲۲۰ هجری قمری و در سن ۲۵ سالگی با زهر مُعتصم عباسی به روایت مشهور ( مرحوم کلینی، الکافی ج۱ ص ۴۹۲، شیخ مفید، الارشاد ج۲ ص ۲۸۹، فتال نیشابوری، روضة الواعظین ص ۲۴۳، ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب ج۴ ص ۳۷۹، محدث اربلی، کشف الغمه ج۲ ص ۳۶۹، شیخ طوسی، التهذیب ج۶ ص ۹۰ ، طبرسی اعلام الوری ص ۴۷۰، علامه مجلسی بحارالأنوار ج۵۰ ص ۱ و ۷؛ علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۹۷۱، شیخ عباس قمی منتهی الآمال ص ۱۸۰۹)

ــ صلح حُدیبیّه پیامبر صَلَّیَ‌الله‌عَلَیهِ‌وَآلِهِ در سال ششم هـجری قمری (تقویم شیعه ص ۲۷۸)

***************************************

ب ۱) اعمال مشترک هر ماه:

اعمال مشترک هر ماه چند چیز است که در تمامی ماه های قمری مشترک بوده و به شرح زیر می باشد:

اوّل: خواندن دعاهاى نقل شده در وقت ديدن هلال، كه بهترين آنها دعاى چهل و سوّم صحيفه كامله است، و به شرح زیر می باشد:

اَيُّهَا الْخَلْقُ الْمُطيعُ، الدّآئِبُ السَّريعُ، الْمُتَرَدِّدُ فى مَنازِلِ التَّقْديرِ، الْمُتَصَرِّفُ فى فَلَكِ التَّدْبيرِ، امَنْتُ بِمَنْ نَوَّرَ بِكَ الظُّلَمَ، وَ اَوْضَحَ بِكَ الْبُهَمَ، وَ جَعَلَكَ ايَةً مِنْ اياتِ مُلْكِهِ، وَ عَلامَةً مِنْ عَلاماتِ سُلْطانِهِ، وَامْتَهَنَكَ بِالزِّيادَةِ وَالنُّقْصانِ، وَ الطُّلُوعِ وَ الْاُفُولِ، وَ الْاِنارَةِ وَ الْكُسُوفِ، فى كُلِّ ذلِكَ َنْتَ لَهُ مُطيعٌ، وَ اِلى‏ اِرادَتِهِ سَريعٌ، سُبْحانَهُ ما اَعْجَبَ ما دَبَّرَ فى اَمْرِكَ، وَ اَلْطَفَ ماصَنَعَ فى شَاْنِكَ، جَعَلَكَ‏مِفْتاحَ  شَهْرٍ حادِثٍ لِأَمْرٍ حادِثٍ، فَاَسْئَلُ اللَّهَ رَبّى وَ رَبَّكَ، وَ خالِقى وَ خالِقَكَ، وَ مُقَدِّرى - وَ مُقَدِّرَكَ، وَ مُصَوِّرى وَ مُصَوِّرَكَ، اَنْ يُصَلِّىَ عَلى‏ مُحَمَّدٍ وَ الِهِ، وَ اَنْ يَجْعَلَكَ هِلالَ بَرَكَةٍ لاتَمْحَقُها الْاَيّامُ، وَ طَهارَةٍ لا تُدَنِّسُهَا الْاثامُ، هِلالَ اَمْنٍ مِنَ الْافاتِ، وَ سَلامَةٍ مِنَ السَّيِّئاتِ، هِلالَ سَعْدٍ لانَحْسَ فيهِ، وَ يُمْنٍ لا نَكَدَ مَعَهُ، وَ يُسْرٍ لا يُمازِجُهُ عُسْرٌ، وَ خَيْرٍ لا يَشُوبُهُ شَرٌّ، هِلالَ اَمْنٍ وَ ايمانٍ، وَ نِعْمَةٍ وَ اِحْسانٍ، وَ سَلامَةٍ وَ اِسْلامٍ. اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلى‏ مُحَمَّدٍ وَ  الِهِ، وَ اجْعَلْنا مِنْ اَرْضى‏ مَنْ طَلَعَ عَلَيْهِ، وَ اَزْكى‏ مَنْ نَظَرَ اِلَيْهِ، وَ اَسْعَدَ مَنْ تَعَبَّدَ لَكَ فيهِ، وَ وَفِّقْنا فيهِ لِلتَّوْبَةِ، وَ اعْصِمْنا فيهِ  مِنَ الْحَوْبَةِ، وَ احْفَظْنا فيهِ مِنْ مُباشَرَةِ مَعْصِيَتِكَ، وَ اَوْزِعْنا فيهِ شُكْرَ نِعْمَتِكَ، وَ اَلْبِسْنا فيهِ جُنَنَ الْعافِيَةِ، وَ اَتْمِمْ عَلَيْنا بِاسْتِكْمالِ طاعَتِكَ فيهِ الْمِنَّةَ، اِنَّكَ الْمَنَّانُ الْحَميدُ، وَ صَلَّى اللَّهُ عَلى‏ مُحَمَّدٍ وَ الِهِ الطَّيِّبينَ الطّاهِرينَ.

» :ترجمهدعاى آن حضرت هنگامى که به ماه نو نگاه مى ‏کرد» اى آفریده مطیع، اى - رونده کوشا و شتابان، اى رفت - و آمد کننده در منازل معین شده، اى متصرف در چرخ گردان تدبیر، ایمان آوردم به آن کس که به سبب تو تاریکی ها را روشن کرد، و آنچه را که به سختى مى‏ توان یافت آشکار فرمود، و تو را علامتى از علائم چیرگى و استیلاى خود، و نشانى از نشانه ‏هاى قدرت خویش قرار داد، و تو را گاهى به نقص و گاهى به کمال، و وقتى به طلوع و زمانى به غروب، و حالتى پر نور و حالتى گرفته مسخر خویش نمود، در تمام این احالات فرمانبردار اویى، و به سوى اراده ‏اش شتابانى، منزه است او، چه عجیب است تدبیرى که در حق تو به کار برده، و چه دقیق است آنچه درباره تو انجام داده، تو را کلید ماهى نو براى برنامه ‏اى نو ساخته، پس از پروردگار که ربّ من و توست، و آفریننده من و توست، و مهار مقدّرات من و تو در کف قدرت اوست، و صورتگر من و صورتگر توست مى ‏خواهم که بر محمد و آلش درود فرستد، و تو را ماه برکتى قرار دهد که گذشت روزگاران آن را از بین نبرد، و ماه پاکیى که گناهان آن را آلوده ننماید، هلال ایمنى از آفات، سلامتى از زشتى‏ ها، هلال خوش طالعى برکنار  از نحسى، و میمنت بدون گرفتارى، و آسایش بدون دشوارى، و خیر بدون شرّ، هلال ایمنى و ایمان، و نعمت و احسان، و سلامت و اسلام باشد. بارالها بر محمد و آلش درود فرست، و ما را از خشنودترین (یاپسندیده ‏ترین) کسانى قرار ده ‏که این ماه برآنان طلوع کرده، و پاکیزه ‏ترین کسانى‏ که به ‏آن نظر نموده، و سعادتمندترین کسانى که در آن به بندگى تو کوشیده، و ما را در این ماه توفیق توبه عنایت کن، و از گناه حفظ فرما، و از دست زدن به نافرمانیت بازدار، و اداى شکر نعمتت را به ما ارزانى‏ دار، و لباس هاى عافیت و سلامت بر ما بپوشان، و به سبب انجام طاعت کامل نعمتت - را در این ماه بر ما کامل گردان، زیرا که تو بس بخشنده و ستوده ‏اى، و درود خدا بر محمد و آل پاک و پاکیزه‏ اش باد. صحیفۀ سجادیه ص ۱۸۲، مصباح کفعمی ص ۵۶۲، بحارالأنوار، ج ۵۵، ص ۱۷۸.

نقل است اگر کسی دسترسی به دعای فوق را نداشت و یا فرصت یا حوصله قرائت آن را نداشت أقلّش آن است که سه مرتبه بگوید اللّهُ اَکْبَر و سه مرتبه لا إلهَ الَّا الْلّه و سپس بگوید: اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذى أذْهَبَ شَهْرَ کَذا وَ جاءَ بِشَهْرِ کَذا.

دوم: خواندن هفت مرتبه سوره حمد براى دفع درد چشم.
سوم: اندكى پنير خوردن، چه روايت شده : هركه خود را به خوردن آن در اول هر ماه مقيّد كند، اميد است در آن ماه حاجتش ردّ نشود.
چهارم: در شب اوّل دو ركعت نماز بجا آورد، در هر ركعت پس از سورۀ حمد سورۀ انعام را بخواند، و از خدا بخواهد او را از هر ترس و دردى ايمن گرداند، و در آن ماه حادثه ­اى را نبيند كه ناپسند او باشد.
پنجم: در روز اوّل دو ركعت نماز بجا آورد، در ركعت اول پس از سورۀ حمد سى مرتبه سورۀ توحيد، و در ركعت دوم بعد از سورۀ حمد سى مرتبه سورۀ قدر بخواند و پس از نماز صدقه بدهد، چون چنين كند، سلامتی‌اش را در آن ماه از خدا خريده است.
و از بعضى روايات استفاده می‌شود، كه پس از نماز بخواند: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، وَ مَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَ مُسْتَوْدَعَهَا كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، وَ إِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلا كَاشِفَ لَهُ إِلّا هُوَ، وَ إِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلا رَادَّ لِفَضْلِهِ، يُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ، وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْراً، مَا شَاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ، حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ، وَ أُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ، لا إِلَهَ إِلّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ، رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ، رَبِّ لا تَذَرْنِي فَرْداً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ.
ترجمه: به نام خدا كه رحمتش بسيار و مهربانی‌اش هميشگى است، هيچ جنبنده‌اى در زمين نيست، مگر اينكه روزى او بر خدا است و قرارگاه و امانگاهش را خدا می داند، همه اينها در كتابى روشن است.
به نام خدا كه رحمتش بسيار و مهربانی‌اش هميشگى است، اگر خدا به تو زيانى رساند، جز او كسى برطرف كننده آن نيست، و اگر خيرى را براى تو بخواهد، فضل او را بازگرداننده‌اى نيست، آن را به هركس از بندگانش بخواهد می‌رساند، و او آمرزنده و مهربان است.
به نام خدا كه رحمتش بسيار و مهربانی‌اش هميشگى است، خدا به زودى پس از دشوارى آساني قرار می‌دهد، آنچه خدا خواست همان شود، نيرويى نيست مگر به خدا، خدا ما را بس است و نيكو كارگشايى است، كارم را به خدا وامی‌گذارم كه خدا بيناى به بندگان است، معبودى جز تو نيست، من از ستم كاران بودم، پروردگارا من به آنچه از خير برايم فرود آرى نيازمندم، پروردگارا مرا تنها مگذار كه تو بهترين وارثانى « زادالمعاد ص ۲۸۶،  بحارالأنوار ج ۹۴ص ۱۳۴، مستدرک الوسائل ج ۳ ص ۳۴۹»

ششم روزه: از امورى که بر آن تأکید شده، سه روز روزه گرفتن در هر ماه است. مرحوم علّامه مجلسى (رحمة‌الله) در «زادالمعاد» می‌گوید: مطابق مشهور، این سه روز، پنجشنبه اوّل ماه و پنجشنبه آخر ماه و چهارشنبه اوّل از دهه وسط ماه است.

منبع: فیض العلام فی عمل الشهور و وقایع الأیام ومفاتیح الجنان حاج شیخ عباس قمی

*************************************

ب ۲) اعمال اختصاصی ماه ذیقعده:

احترام این ماه:

این ماه اولین ماه از ماه‌هاى حرام است که جنگ با کفار در آن ماه‌ها حرام می‌باشد. و انسان از این مطلب حکم جنگیدن و مخالفت با خدا را می‌فهمد. بنابراین باید با طاعت از خدا و بالا بردن رضایت خود از او احترام این ماه را حفظ نمائیم.

فضیلت توبه و استغفار در این ماه

فضیلت توبه و استغفار درروز یکشنبه این ماه {و یکشنبه هر ماه} براى بدست آوردن طاعت خدا در این ماه قبل از هر چیزى از تمام مسائلى که قبلا گرفتار آن بودى توبه کن؛ توبه‌اى صادقانه.

از رسول خدا صَلَّیَ‌الله‌عَلَیهِ‌وَآلِهِ روایت شده است که: در روز یکشنبه ماه ذى القعده فرمود: مردم! کدامیک از شما می‌خواهید توبه کنید؟ راوى می‌گوید: گفتیم: ای رسول خدا! همه ما می‌خواهیم توبه کنیم .

حضرت فرمودند: غسل کرده، وضو گرفته و چهار رکعت نماز بجا آورید. در هر رکعت یک بار (سوره حمد)، سه بار (سوره قُلْ‏ هُوَ اللَّهُ‏ أَحَدٌ) و یک بار (معوذتین یعنی: سوره قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ‏ و قُلْ‏ أَعُوذُ بِرَبِ‏ النَّاس‏ ) بخوانید. آنگاه هفتاد بار استغفار نموده و در پایان بگوئید: (لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ اِلاَّ بِاللَّهِ ‏). سپس بگویید: يا عَزِيزُ يا غَفَّارُ، اغْفِرْ لِي‏ ذُنُوبِي‏ وَ ذُنُوبَ جَمِيعِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ فَإِنَّهُ لا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ الَّا انْتَ.

 آنگاه فرمود: بنده‌اى از امت من چنین عملى را انجام نمی‌دهد، مگر این که از آسمان به او ندا می‌رسد: بنده خدا! عمل را از نو شروع کن که توبه تو قبول، و گناهانت بخشیده شد. فرشته دیگر از زیر عرش ندا می‌کند: اى بنده مبارکباد بر تو و بر خانواده و خاندانت. منادى دیگرى صدا می‌زند: در روز قیامت دشمنانت را از تو راضى مى نمایند.

فرشته دیگرى ندا می‌کند: اى بنده ! با ایمان از دنیا می‌روى. دینت از تو گرفته نشده و قبر تو وسیع و نورانى خواهد شد. منادى دیگرى صدا می‌زند: پدر و مادر تو و خاندانت بخشیده شده و در دنیا و آخرت خوش رزق خواهى بود. جبرئیل ندا می‌کند: من با فرشته مرگ پیش تو آمده و به او دستور مى دهم که با تو خوش رفتار بوده، بخاطر مرگ آسیبى به تو نرسانیده و بنرمى روح را از بدنت خارج نماید.

گفتیم : رسول خدا! اگر کسى در زمان دیگرى چنین بگوید چطور؟ فرمودند: چیزهایى را که گفتم براى او نیز خواهد بود. جبرئیل این مطالب را در شب معراج به من گفت. سیدبن طاوس، اقبال الاعمال ج۱ ص ۳۰۸ و  ج ۲ ص ۲۰

روزه در ماه هاى حرام

درباره خصوصیات ماه‌هاى حرام از شیخ مفید (علیه‌الرحمه) روایت شده است که رسول خدا صَلَّیَ‌الله‌عَلَیهِ‌وَآلِهِ فرمودند: ((کسى که سه روز از ماه حرام، پنجشنبه، جمعه، و شنبه را روزه بگیرد خداوند عبادت یک سال را براى او می‌نویسد)). و در روایت دیگرى آمده است که: ((عبادت نهصد سال که روزهاى آن را با روزه و شب هایش را در عبادت گذرانده است )) براى او نوشته می‌شود.

منبع: المراقبات میرزا جواد آقا ملکی تبریزی

اعمال شب نیمه ماه

شب مبارک نیمه ذى القعده شب مبارکی است خداوند نظر رحمت می فرماید بربندگان‏ مؤمنین‏ خود و کسى ‏که در این شب به طاعت حق تعالى مشغول باشد از براى او باشد اجر صد نفر سائح یعنى روزه‏ دار مُلازم مسجد که معصیت نکرده باشد خدا را طرفةالعینى چنانکه در روایت نبوى‏ صَلَّیَ‌الله‌عَلَیهِ‌وَآلِهِ است پس این شب را مغتنم شمار و مشغول کن خود را به طاعت و عبادت و نماز و طلب حاجات از خدا همانا روایت شده که هر که سـؤال کند در این شب حاجتى از خداوند تعالى به او عطا خواهد شد.

روز بیست و سیّم سنه دویست و سه به قولى شهادت حضرت امام رضا علیه‌السلام واقع شده و زیارت آن حضرت از نزدیک و دور سُنَّت است. بنابراین انسان باید در نیمه شب مشغول به طاعت خداوند شده و به دعا و نماز بپردازد. زیرا روایت شده است: کسى در این شب چیزى از خدا نمی‌خواهد مگر این که به او عنایت می‌فرماید.

شب بیست و پنجم: شب دَحْوُالْأرْض

دَحْوُالْأرْض (یعنى پهن شدن زمین از زیر خانه کعبه بر روى آب) و از لیالى شریفه است که رحمت خدا در آن نازل مى‏شود و قیام به عبادت در آن اجر بسیار دارد.

از حَسَن بن على وَشّا روایت است که گفت: من کودک بودم که با پدرم در خدمت امام رضا علیه‌السلام شام خوردیم در شب بیست و پنجم ماه ذى ‏القعده پس فرمود که امشب حضرت ابراهیم علیه‌السلام و حضرت عیسىعلیه‌السلام متولّد شده ‏اند و زمین از زیر کعبه پهن شده است پس هر که روزش را روزه بدارد چنان است که شصت ماه را روزه داشته باشد و به روایت دیگر است که فرمود در این روز حضرت قائم‏ علیه‌السلام قیام خواهد نمود.

روز بسیت و پنجم یکى از آن چهار روز است که در تمام سال به فضیلت روزه ممتاز است و در روایتى روزه ‏اش مثل روزه هفتاد سال است و در روایت دیگر کفّاره هفتاد سال است و هر که این روز را روزه بدارد و شبش را به عبات بسر آورد از براى او عبادت صد سال نوشته شود و از براى روزه ‏دار این روز هر چه در میان آسمان و زمین است استغفار کند و این روزى است که رحمت خدا در آن منتشر گردیده و از براى عبادت و اجتماع به ذکر خدا در این روز اجر بسیاریست و از براى این روز به غیر از روزه و عبادت و ذکر خدا و غسل دو عمل وارد است:  

۱) نمازى‏ که در کتب شیعه قُمیّین روایت شده و آن دو رکعت است در وقت چاشت در هر رکعت بعد از حمد پنج مرتبه سوره وَالشَّمْسِ بخواند و بعد از سلام نماز بخواند: لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ اِلاَّ بِاللَّهِ الْعَلىِّ الْعَظیمِ‏

پس دعا کند و بخواند: يَا مُقِيلَ‏ الْعَثَرَاتِ‏ أَقِلْنِي‏ عَثْرَتِي‏، يَا مُجِيبَ الدَّعَوَاتِ أَجِبْ دَعْوَتِي، يَا سَامِعَ الْأَصْوَاتِ اسْمَعْ صَوْتِي وَ ارْحَمْنِي وَ تَجَاوَزْ عَنْ سَيِّئَاتِي وَ مَا عِنْدِي، يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِكْرَامِ. سیدبن طاوس، الإقبال بالأعمال الحسنة، ج‏۱ ص ۳۱۴، المصباح شیخ کفعمی ص ۶۵۷،

۲) خواندن این دعا است که شیخ در مصباح فرموده مستحبّ است خواندن آن: اللَّهُمَ‏ دَاحِيَ‏ الْكَعْبَةِ وَ فَالِقَ‏ الْحَبَّةِ وَ صَارِفَ‏ اللَّزْبَةِ وَ كَاشِفَ‏ كُلِّ كُرْبَةٍ أَسْأَلُكَ فِي هَذَا الْيَوْمِ مِنْ أَيَّامِكَ الَّتِي أَعْظَمْتَ حَقَّهَا وَ أَقْدَمْتَ سَبْقَهَا وَ جَعَلْتَهَا عِنْدَ الْمُؤْمِنِينَ وَدِيعَةً وَ إِلَيْكَ ذَرِيعَةً وَ بِرَحْمَتِكَ الْوَسِيعَةِ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ الْمُجِيبِ‏ فِي الْمِيثَاقِ الْقَرِيبِ‏ يَوْمَ التَّلاقِ‏ فَاتِقِ كُلِّ رَتْقٍ وَ دَاعٍ إِلَى كُلِّ حَقٍّ وَ عَلَى أَهْلِ بَيْتِهِ الْأَطْهَارِ الْهُدَاةِ الْمَنَارِ دَعَائِمِ الْجَبَّارِ وَ وُلَاةِ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ وَ أَعْطِنَا فِي يَوْمِنَا هَذَا مِنْ عَطَائِكَ الْمَخْزُونِ غَيْرِ مَقْطُوعٍ وَ لَا مَمْنُونٍ تَجْمَعُ لَنَا بِهِ التَّوْبَةَ وَ حُسْنَ الْأَوْبَةِ يَا خَيْرَ مَدْعُوٍّ وَ أَكْرَمَ مَرْجُوٍّ يَا كَفِيُ‏ يَا وَفِيُّ يَا مَنْ لُطْفُهُ خَفِيٌّ الْطُفْ لِي بِلُطْفِكَ وَ أَسْعِدْنِي بِعَفْوِكَ وَ أَيِّدْنِي بِنَصْرِكَ وَ لَا تُنْسِنِي كَرِيمَ ذِكْرِكَ‏ بِوُلَاةِ أَمْرِكَ وَ حَفَظَةِ سِرِّكَ احْفَظْنِي مِنْ شَوَائِبِ الدَّهْرِ إِلَى يَوْمِ الْحَشْرِ وَ النَّشْرِ وَ أَشْهِدْنِي أَوْلِيَاءَكَ عِنْدَ خُرُوجِ نَفْسِي وَ حُلُولِ رَمْسِي وَ انْقِطَاعِ عَمَلِي وَ انْقِضَاءِ أَجَلِي اللَّهُمَّ وَ اذْكُرْنِي عَلَى طُولِ الْبِلَى إِذَا حَلَلْتُ بَيْنَ أَطْبَاقِ‏ الثَّرَى وَ نَسِيَنِي النَّاسُونَ مِنَ الْوَرَى وَ أَحْلِلْنِي‏ دَارَ الْمُقَامَةِ وَ بَوِّئْنِي مَنْزِلَ الْكَرَامَةِ وَ اجْعَلْنِي مِنْ مُرَافِقِي أَوْلِيَائِكَ وَ أَهْلِ اجْتِبَائِكَ وَ أَصْفِيَائِكَ‏ وَ بَارِكْ لِي فِي لِقَائِكَ وَ ارْزُقْنِي حُسْنَ الْعَمَلِ قَبْلَ حُلُولِ الْأَجَلِ بَرِيئاً مِنَ الزَّلَلِ وَ سُوءِ الْخَطَلِ اللَّهُمَّ وَ أَوْرِدْنِي حَوْضَ نَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ‏ وَ اسْقِنِي مِنْهُ مَشْرَباً رَوِيّاً سَائِغاً هَنِيئاً لَا أَظْمَأُ بَعْدَهُ وَ لَا أُحَلَّأُ وِرْدَهُ وَ لَا عَنْهُ أُذَادُ وَ اجْعَلْهُ لِي خَيْرَ زَادٍ وَ أَوْفَى مِيعَادٍ يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهادُ اللَّهُمَّ وَ الْعَنْ جَبَابِرَةَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ وَ بِحُقُوقِ‏ أَوْلِيَائِكَ الْمُسْتَأْثِرِينَ اللَّهُمَّ وَ اقْصِمْ دَعَائِمَهُمْ وَ أَهْلِكْ أَشْيَاعَهُمْ وَ عَامِلَهُمْ وَ عَجِّلْ مَهَالِكَهُمْ وَ اسْلُبْهُمْ مَمَالِكَهُمْ وَ ضَيِّقْ عَلَيْهِمْ مَسَالِكَهُمْ وَ الْعَنْ مُسَاهِمَهُمْ وَ مُشَارِكَهُمْ اللَّهُمَّ وَ عَجِّلْ فَرَجَ أَوْلِيَائِكَ وَ ارْدُدْ عَلَيْهِمْ مَظَالِمَهُمُ وَ أَظْهِرْ بِالْحَقِّ قَائِمَهُمْ وَ اجْعَلْهُ لِدِينِكَ مُنْتَصِراً وَ بِأَمْرِكَ فِي أَعْدَائِكَ مُؤْتَمِراً اللَّهُمَّ احْفُفْهُ بِمَلَائِكَةِ النَّصْرِ وَ بِمَا أَلْقَيْتَ إِلَيْهِ مِنَ الْأَمْرِ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ مُنْتَقِماً لَكَ حَتَّى تَرْضَى وَ يَعُودَ دِينُكَ بِهِ وَ عَلَى يَدَيْهِ جَدِيداً غَضّاً وَ يُمَحِّضَ الْحَقَّ مَحْضاً وَ يَرْفَضَ الْبَاطِلَ رَفْضاً اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَيْهِ وَ عَلَى جَمِيعِ آبَائِهِ وَ اجْعَلْنَا مِنْ صَحْبِهِ وَ أُسْرَتِهِ وَ ابْعَثْنَا فِي كَرَّتِهِ حَتَّى نَكُونَ فِي زَمَانِهِ مِنْ أَعْوَانِهِ اللَّهُمَّ أَدْرِكْ بِنَا قِيَامَهُ وَ أَشْهِدْنَا أَيَّامَهُ وَ صَلِّ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِ السَّلَامَ‏ وَ ارْدُدْ إِلَيْنَا سَلَامَهُ‏ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج‏ ۲ ص: ۶۶۹، سیدبن طاوس، الإقبال بالأعمال الحسنة، ج‏۲ ص ۲۸، شیخ کفعمی، البلد الأمين و الدرع الحصين،ص ۲۴۳.

و بدانکه میرداماد رحمة‌الله در رساله اربعة ایّام خود در بیان اعمال روز دَحْوُالارض فرموده که زیارت حضرت امام رضاعلیه‌السلام در این روز افضل اعمال مستحبّه وآکَدِ آداب مَسْنُونه است و همچنین زیارت آن حضرت در روز اوّل ماه رجب الفرد نیز به غایت مؤکّد و مَحْثُوثٌ عَلَیْهِ است.

از اعمال مستحب امروز زیارت آقا امام رضاعلیه‌السلام است.

نکته: در یک شنبه‌های ماه ذی القعده نماز توبه وارد شده که برکات بسیار زیاد و عجیبی دارد.

سید ابن طاووس در روایتی نقل کرده که ذی القعده محل اجابت دعاء است. در وقت شدت و در روز یکشنبۀ این ماه نمازی با فضیلت بسیار از رسول خدا صَلَّیَ‌الله‌عَلَیهِ‌وَآلِهِ روایت کرده که مجملش آن است که هر که آن را بجا آورد، توبه‌اش مقبول و گناهش آمرزیده شود و خُصَماء او در روز قیامت از او راضی شوند و با ایمان بمیرد و دینش گرفته نشود و قبرش گشاده و نورانی گردد و والدینش از او راضی گردند و مغفرت شامل حال او و والدین او و ذریه او گردد و توسعۀ رزق پیدا کند و ملک الموت با او در وقت مردن مدارا کند و به آسانی جان او بیرون شود.

كیفیت نماز: در روز یکشنبه غسل کند (به نیت غسل توبه) و وضو بگیرد و چهار رکعت نماز گزارد(دو نماز دو رکعتی)،اقْرَءُوا فِي كُلِّ رَكْعَةٍ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ مَرَّةً وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ الْمُعَوِّذَتَيْنِ مَرَّةً در هر رکعت حمد یک مرتبه، و قُلْ‏ هُوَ اللَّهُ‏ أَحَدٌ سه مرتبه و معوذتین(سوره فلق و سوره ناس) یک مرتبه.

ثُمَّ اسْتَغْفِرُوا سَبْعِينَ مَرَّةً پس از نماز  استغفار کند. هفتاد مرتبه (بگوید أستغفراللهَ رَبّی و أتوبُ إلَیهِ) و ختم کند استغفار را به لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ اِلاَّ بِاللَّهِ الْعَلىِّ الْعَظیمِ‏ِ سپس بگوید: يَا عَزِيزُ يَا غَفَّارُ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَ ذُنُوبَ جَمِيعِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ فَإِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْت‏. سیدبن طاوس، الإقبال بالأعمال الحسنة، ج‏۱ ص ۳۰۸، مفاتیح الجنان، اعمال ماه ذیقعده، ص۳۴۴